మిత్రులకు నమస్తే... బ్లాగులోకి సాదర స్వాగతం... ఇవి నాకు నచ్చినవి, నేను రాసినవీనూ.. మీ అభిప్రాయాన్ని చెపితే సంతోషిస్తాను

Wednesday, 14 February 2018

కోరంగి అభయారణ్యం ఒకప్పటి ప్రాచీన నౌకా వాణిజ్య కేంద్రం


మా స్కూల్ కొలీగ్స్ తో కలిసి శివరాత్రికి ముందురోజు కాకినాడ కొరింగా అభయారణ్య ప్రాంతం చూసివచ్చాం. వర్షాకాలం వెళ్ళిన తరువాత అక్టోబరు నుంచి మే వరకు కోరింగ అభయారణ్యాన్ని సందర్శించడానికి అనువైన సమయం. నవంబరు నుంచి ఫిబ్రవరి వరకు వలస పక్షులను చూడవచ్చు. జనవరి నుంచి మార్చి నెలల వరకు  సముద్రపు తాబేళ్ళు, సముద్ర తీరాన గుడ్లు పెట్టడానికై వస్తాయి. సంవత్సరంలో 12 నెలలూ ఈ అభయారణ్యాన్ని దర్శించవచ్చు ఐతే  దర్శించటానికి నవంబరు, డిసంబరు నెలలు  అత్యుత్తమమైనవి. జీవవైవిధ్యాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూపడానికి, విజ్ఞానాన్నీ, వినోదాన్నీ ఒకే చోట పొందడానికి ఎకో పర్యాటకం - మడ అడవుల సందర్శన ఎంతగానో ఉపయోగపడుతుంది. రంగురంగుల పడవలు, చిత్తడినేలలు, సముద్రపు గాలీ ఎంతో ఆహ్లాదాన్ని కలిగిస్తాయి.  ఒకవైపు పిక్నిక్ సరదాతోపాటు చాలా విశేషాలు తెలుసుకోగలిగాం కొన్ని మీతో పంచుకుంటాను.
కొరింగి మండల కేంద్రమైన తాళ్ళరేవు నుండి 2 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన కాకినాడ నుండి యానాం దారిలో 18 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. నది సముద్రంలో కలిసే ప్రాంతం నదీసంగమం ఇది సహజ ఓడరేవుగా పనిచేస్తుంది. మనం భారతదేశంలో ఇప్పుడు చెప్పుకుంటున్న పెద్దఓడరేవులకంటే ముందు మన దగ్గర విశాఖ ఓడరేవు కంటే ముందు అతిపెద్ద ఓడరేవుగా వున్న ప్రాంతం కొరింగి. ఎంత అంటే తూర్పుగోదావరి జిల్లా అధికారిక గెజిటీర్ల ప్రకారం భ్రిటీష్ కాలంలో ఓడరేవు అంత్యదశలో వుందనుకున్న కాలంలోనే లక్షలాది రూపాయిల వ్యాపారం నిర్వహించిన ఓడరేవు అంతకు ముందు కోట్ల రూపాయిల వ్యాపారం నడిచేదట. ఇప్పుడంటే కోటి రూపాయిలు చిన్నమాట కానీ అప్పట్లో రూపాయి విలువ డాలరును మించి వున్న రోజుల్లో, రూపాయికి పదహారు అణాలు అణాలో 12 వ వంతుకు కూడా కడుపునిండేంత తిండి దొరికే రోజుల్లో లక్షాదికారి అంటేనే మామూలు విషయం కాదు కదా. క్రీస్తుకు పూర్వం నుంచే పురాతన సంస్కృతివున్న సహజ ఓడరేవు కొరింగీ ప్రకృతి వైవిధ్యం వున్న కొరింగి ప్రకృతి వైపరీత్యాలే కాక బ్రిటీషువారి ఈర్ష్య పూరిత మనస్తత్త్వం వల్ల కూడా మరుగున పడిపోయింది.  ఆ చారిత్రక శిధిలాల పై ఇసుక మేటలు వేస్తూ ఆ నాగరికతా శకలాలలను సంవత్సరానికి ఇంత అంటూ ఇప్పటికీ కప్పెట్టుకుంటూ వస్తోంది.,

కొరంగీ లని తెలుగు వాళ్ళని ఎందుకు పిలుస్తారు?

కోరంగి అభయారణ్యంలో జీవన వైవిధ్యం

Sunday, 14 January 2018

చింతపల్లివి సైబీరియన్ కొంగలు కాదు ఎర్రబోలు కొంగలు

చింతపల్లి కొంగలు సైబీరియన్ కొంగల రకం కాదు ఎర్రబోలు కొంగలు (పెయింటెడ్ స్టార్క్స్ ) వీటి ప్రత్యేకతలు మరిన్ని వున్నాయి.

సంక్రాంతికి కోడి పందేలకు కాదు కానీ కొంగల విన్యాసాలు చూద్దామని చింతపల్లి గ్రామానికి 7వ తారీఖు ఒకసారి ఒంటరిగా, నిన్న(13 జనవరి 2018న) రెండోసారి వెళ్లొచ్చాను. అయితే ఈసారి మిత్రులతోనూ పిల్లలతోనూ కలిసి ఒక పూటంతా గడిపాము. పక్షులగురించి ప్రత్యేకంగా చదువుకున్న బాల్యమిత్రుడు ప్రస్తుతం నేలకొండపల్లి డిగ్రీకాలేజి లెక్చరర్ శ్రీ రవిశంకర్ వారి కొడుకు కార్తీక్ తన విడియో కెమెరాతో మంచి విడియోలు తీసాడు. వాటిలో చేపను తింటున్న కొంగ ఆ సమయానికి మాకు కెమెరాలో దొరకటం ప్యూర్ లక్ తను చాలా బాగా షూట్ చేసాడు. న్యూవిజన్ కళాశాల లెక్చరర్ శ్రీ SN శర్మగారు వీరు తన జూమింగ్ కెమెరాతో వీటి జీవన స్థితిగతులు అర్ధం అయ్యేలా వాటి ఆవాసాలను, వేర్వేరు ప్రొఫైళ్లను వాటి విన్యాసాలను ఫోటోగా తీసారు. కాకతీయ యూనివర్సిటీలో టూరిజం విభాగంలో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ గా చేస్తున్న నా బావమరిది శ్రీ కృష్ణసుమంత్ చిన్ని మేరకోడలు ఋత్విక, గంగారం హైస్కూల్ లో భౌతిక శాస్త్ర ఉపాధ్యాయులు మిత్రులు శ్రీ మోరంపూడి నిర్మల్ కుమార్, నా బిడ్డ రక్షిక సుమ, కొడుకు సుప్రజిత్ లతో కలిసి ఈ ట్రిప్ రెండు కార్లతో ఒక విజ్ఞాన యాత్రలా జరిగింది.

అయితే పత్రికలలో చదివినట్లు, పోయినసారి మీతో విశేషాలు పంచుకున్నట్లు ఇవి సైబీరియన్ కొంగల రకం(Grus leucogeranus) కాదు. కొంగలలో ఈ రకాన్ని పెయింటెట్ స్టార్క్స(ఎర్రబోలు కొంగలు) (Mycteria leucocephala) అంటారు. ఈ విశేషాలను ఖమ్మంజిల్లా అటవీ అధికారి శ్రీ సునీల్ హీరేమత్ (SUNIL S.HIREMATH,IFS) తన దగ్గరున్న రిపరెన్సులు చూపిస్తూ మరీ వీటి జీవిత విశేషాలను మాయందరికీ వివరించారు. అవి మీతో చెప్పేముందు ఆయనగురించి కొన్ని విశేషాలు చెప్పాలి. మేము వెళ్లే సమయానికి ఆయన తన స్టాఫ్ తో పాటు తన శ్రీమతి మరియు చిన్న బాబుతో సహా అక్కడున్నారు. పెద్దసైజులో మూడు ఆయిల్ పెయింటింగ్ తో హోర్డింగులు తయారుచేయించే పనిని పురమాయిస్తున్నారు ఆయన. మహారాష్ట్రకు చెందిన హీరేమత్ గారు తెలుగు కూడా చాలా చక్కగా మాట్లాడుతున్నారు. కేవలం అధికారిలా కాకుండా మనసు పెట్టి పనిచేసే వీరి గుణం ఆ కొద్ది సమయం గడిపిన మాకు ఆశ్చర్యంగానూ ఆనందంగానూ అనిపించింది.

ఇవి సైబీరియన్ కొంగలు అని సైబీరియన్ కొంగల వివరాలతోనే చాలా పత్రికలు ప్రముఖంగా ఆర్టికల్స్ రాసాయి. వీటి అయితే సైబీరియన్ కొంగకు ఈ ఎర్రబోలు కొంగకు ఆకారంలోనూ, రంగుల్లోనూ, అలవాట్లలోనూ తేడాలున్నాయి. ఇవి అచ్చంగా మన దేశపు కొంగలు, హిమాలయాల దక్షిణ భాగంలో కొంతకాలం వుండి అత్యంత శీతాకాలం ఏర్పడినప్పుడు అనుకూల వాతావరణానికోసం ఇలా మన ప్రాంతానికి చేరుకోవడం గూడుకట్టుకుని సంతానోత్పత్తి చేసుకుని మళ్లీ వర్షం రాగానే కొన్నాళ్ళు ఆ ప్రాంతానికి వెళ్ళివస్తాయి. అంటే వీటికి చింతపల్లి పుట్టిల్లు, హిమాలయాలు మెట్టినిల్లు లాంటిదన్నమాట. ఎనిమిది వందలకు పైగా కిలోమీటర్లు ప్రయాణించి ఇలా పురిటికొచ్చే ఆడబిడ్డలన్నమాట ఇవి. ఎర్రబోలు కొంగల గురించి మరికొన్ని విశేషాలు కూడా సేకరించాను అవి మీతో పంచుకుంటాను.

రెండు నుంచి మూడున్నర కేజీల వరకూ బరువుండే ఈ పెద్ద శరీరం వున్న బోలుకొంగలు 93 నుంచి 102 సెంటీమీటర్ల ఎత్తు ఎదుగుతాయి. ఇండియన్ ఉడ్ స్టార్క్ అని రోజీ వుడ్ ఇబిస్ అనే వేర్వేరుపేర్లతో కూడా దీన్ని పిలుస్తారు. పొడవాటి పసుపు గోధుమరంగు కలగలసిన గట్టిముక్కు అందంగా నాట్యం చేస్తునట్లు తిరిగే పొడవాటి మెడ, మెడకంటే దేహంకంటే పొడవుగా కనిపించే సన్నటి పుల్లల్లాంటి గులాబీ రంగు కాళ్ళు దీనిలో ప్రముఖంగా కనిపిస్తూ వుంటుంది. నాసికా రంధ్రాలుదీని మధ్యలో వుంటాయి. నల్లటి అంచులతో విశాలంగా విచ్చుకునే రెక్కలు కొన్ని పక్షుల్లో మెరిసే ముదురు ఆకుపచ్చ వర్ణంలో వుంటాయి. ఆడ మగ పక్షుల్లో రంగుల్లో పెద్దతేడా వుండదు కానీ పరిమాణంలో మాత్రం మగకొంగ ఆడకొంగకంటే పెద్దగా వుంటుంది. కానీ పిల్ల పక్షులు పెద్ద పక్షులకు మాత్రం రంగుల్లో కూడా తేడా కనిపిస్తుంది. పిల్ల పక్షుల్లో లేత పసుపు రంగు తెలుపు మాత్రమే వుంటే ఎదిగిన పక్షుల్లో ఎరుపు నారింజ ముఖం గులాబి రంగు కాళ్ళు గులాబీ రంగు రెక్కల్లోని ఈకలు వుంటాయి. మామూలు కాలంలోకంటే పొదిగే కాలంలో దీని ముఖంకానీ, దేహంకానీ అందంగా ప్రకాశవంతంగాకనిపిస్తుంది.

చింతపల్లి కొంగల అత్యంత ప్రత్యేకత ఏమిటంటే జనావాసాలతో కలగలిసి వారికి దగ్గరగా నివసించటం పక్కింట్లో మిత్రులని చూసినంత సులభంగా వీటిని గమనించే అవకాశం ఇందువల్లే కలుగుతోంది. బహుశా ఒకప్పుడు ఈ చెరువు నిండా నీళ్ళు వుండి ఊరి ప్రాంతం అంతా చింత చెట్లు ఉండేవి కావచ్చు అందుకే ఊరికి చింతపల్లి అనే పేరు వచ్చివుంటుంది. ఇక్కడే పుట్టిన కొంగపిల్ల వాటి తల్లి ముందుతరం కొంగలతో కలిసి వాటి జీవిత కాలంలో అనేక సార్లు ప్రయాణించి ఒక అలవాటుగా కూడా ఈ ప్రాంతం ఎంపికజరిగి వుంటుంది. కానీ పూర్తిగా పూడిపోతున్న చెరువు, ఎండిపోతున్న చెరువు నీళ్ళు ఆహారం దొరకని పరిస్థితులు తగ్గిపోతున్న చింతచెట్లు విపరీతమైన కోతుల బెడద, పంటలకు వాడే అత్యంత విషపూరిత పురుగుమందులు, వేసవిలో తాగటానికి కూడా నీళ్ళు దొరకని పరిస్థితులు వీటివల్ల చింతపల్లికి కాన్పుకి రావడం తగ్గిపోవటం ఒక్కటే కాదు. అసలు ఈ కొంగరకం జాతులే అంతరించే ప్రమాదంలో వున్నాయట. అంతర్జాతీయ స్థాయిలో పక్షిశాస్త్రవేత్తలు జరిపిన పరిశోధనల్లో ఇవి అంతరించిపోయే దశలో వున్న ( నియర్ థ్రెటెన్) జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి. ఆసియా ఖండంలోని మైదాన ప్రాంతాలకు మాత్రమే చెందిన ఈ ఎర్రబోలు కొంగలు దక్షిణ హిమాలయ ప్రాంతంలో ఇండస్ నదికి తూర్పున కనిపిస్తాయి. మరీ పొడిగా వుండే ఎడారి ప్రాంతాలు దట్టమైన అడవులు, మరీ ఎత్తైన కొండప్రాంతాలలో ఇవి కనిపించవు. వాటికి మంచినీటి ఆవాసం, పొడిమైదాన ప్రాంతం అవసరం పంటకాలవలనూ పంట పొలాలనూ కూడా బాగా ఇష్టపడతాయి. కొలరాడో నేషనల్ పార్క్ కు చెందిన ఎర్రబోలు కొంగలను ట్రాక్ చేయటం ద్వారా అవి చిల్కా వరకూ చేసే 800 కిలోమీటర్ల పైగా ప్రయాణ మార్గాన్ని నమోదు చేసారు. పెరిగిన టెక్నాలజీ నేపద్యంలో చింతపల్లి ఎర్రబోలు కొంగల జీవన విధానం అధ్యయనం లోభాగంగా వాటి ప్రయాణాన్ని ట్రాక్ చేసి నమోదు చేయటం ఒక ముఖ్యమైన పని.

ఎర్రబోలు కొంగల రంగురంగుల అందమైన దేహం, చాలా పెద్ద పరిమాణం, ఆవాసాలకు దగ్గరగా వుండే వీటి గూళ్లు, ఆహార సేకరణలో వీటి విన్యాసాలు, అచ్చంగా విమానం ల్యాండింగును పోలిన రెక్కలు కదపని ల్యాండింగ్, మెరీసే అంచుల పెద్ద రెక్కలతో పిల్లలకు నీడపట్టడం, టూరిస్టులకు ఆకర్షణగా వుంటాయి. ప్రభుత్వం కేటాయించిన నిధులతో ఇలా ప్రసిద్ధిపొందిన ఈ ఎర్రబోలు కొంగల స్థావరాలు మనదేశంలో ఇంకా అనేకం వున్నాయి. కొక్రెబెలూర్ వీరాపురం గ్రామాలలో స్పాట్ బిల్డ్ ఫెలికన్ లతో కలిసినివసించే వీటి గూళ్ళు చాలా ఆకర్షిస్తాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ గుంటూరులోని ఉప్పలపాడు కొల్లేరు, రంగనాధిట్టు ఎదురుపట్టు, తెలినీలాపురం, కూడంకులం, తిరునల్వేలి లు ఎర్రబోలు కొంగలతో ప్రసిద్దం అయ్యాయి. ప్రభుత్వం ఇచ్చే నిధులకంటే గ్రామస్థుల ఆదరణే మనదేశంలో వీటిని బ్రతికిస్తోంది అనిచెప్పొచ్చు. చింతపల్లి ప్రజలు సైతం వీటిని దైవాంశాలుగా చూస్తారు. ఈ దేవదూతలు 2015-16 ప్రాంతంలో రెండు సంవత్సరాలు రాకపోతే వర్షాలు రాలేదని నమ్ముతారు. ఎవరన్నా వీటిని చంపితే అరిస్ఠం అని నమ్మడమే కాక అటువంటి వారిపై గ్రామప్రజలు చర్యలు తీసుకుంటారు. ఇటువంటి సున్నితమైన కోణం లేని పాకిస్థాన్, థాయిలాండ్ కంబోడియా, వియత్నాం ప్రాంతాలలో పక్షులను, వాటిపిల్లలనూ వేటగాళ్ళు చంపడం బర్డ్ ట్రేడర్సుకు అమ్ముకోవడం వల్ల వాటిజనాభా అత్యంత దారుణంగా అంతరించే దశలోకి వచ్చింది.

కొంగలలో డజన్ల కొద్ది రకాలున్నప్పటికీ జాతి లక్షణాల రీత్యా దగ్గరిపోలికలు వుండేవి మాత్రమే అంతరప్రజననం జరుపుకోగలుగుతాయి. పాలకొంగ రకం ఇలా ఎర్రబోలు కొంగతో ప్రజననం జరపగల లక్షణాలతో వుంది. కంబోడియా,కౌలాలంపూర్, సింగపూర్, బ్యాంకాక్ జూలలో ఇటువంటి నియమిత పరిధిలో వీటికి సంకరం చేసినట్లు నమోదు చేసారు. ప్రత్యేకవాతావరణాన్ని తట్టుకునే, టఫ్ పిల్లలను పుట్టించే అవకాశం వుందేమో పరిశీలించి చూసారు ఈ ప్రయత్నాలు జరుగుతూ వున్నాయి.

మేతకు కూడా గుంపులుగానే వెళ్ళే ఈ కొంగలు కొలెరాడో ఘనా నేషనల్ పార్క్ లో ఏడు సెంటీమీటర్ల లోతులో మేతను విజయవంతంగా పట్టుకున్నట్లు రికార్డ్ చేసారు. ఈ మధ్యకాలంలో జరిగిన మరిన్ని పరిశీలనల్లో 25 సెంటీమీటర్ల లోతులోని మేతను సైతం పట్టాయని నమోదు చేసారు. దానివల్ల అత్యంత లోతైన నీళ్ళనుంచి మేతను పట్టగల పక్షులుగా ఇవి నమోదు చేసిన రికార్డు పెద్దది. తరంగాలు సైతం ఏర్పడకుండా నడవగలగటం, కదలకుండా నీళ్ళలో నిశ్చలంగా నిలబడి చాలా నెమ్మది శారీరక కదలికలను మాత్రమే వుంచుకుంటూ పొడవైన ముక్కును కొంచెం తెరిచినీళ్ళలో పెట్టివుంచుతాయి. వీటి నాసికా రంద్రాలు కూడా నీటికంటే ఎగువలోకి వుండటంతో శ్వాసక్రియకు ఇబ్బంది కలగదు. చేపలు, కప్పలు, నీటిపాములు, జలచర పురుగులు మొదలైనవి వాటికి దగ్గరలోకి వచ్చినప్పుడు గట్టిగా పట్టి గింజుకుని తప్పించుకు పోకుండా ఆపుతూ దానిని తినేంత వరకూ ఒక ప్రత్యేకమైన విన్యాసమే చేస్తాయి. నీళ్ళలోంచే కాకుండా బురదనేలల్లోంచి, పొదలమధ్యలోంచి కూడా మేతను సంపాదించుకుంటాయి. దీన్ని ఎంత జాగ్రత్తగా గమనించారో మరి గ్రంధి సుబ్బారావు గారు తన వక్కపొడికి కి సైతం కొంగనే బ్రాండ్ గా పెట్టుకున్న ఆయన ఈనాటికీ క్రేన్ వక్కపొడిని అమ్మకాలలో ముందువరసలో వుంచగలిగారు.

పొదిగే సీజన్ ఉత్తర భారతదేశంలో అగష్టు మధ్యప్రాంతలో వుంటుంది కానీ దక్షిణ భారతదేశంలో వేర్వేరు ప్రాంతాలలో అక్టోబర్ లో మొదలై ఫిబ్రవరి మరికొన్నిచోట్ల ఏప్రిల్ వరకూ సాగుతుంది. కొక్రెబెలూర్, ఎదురుపట్టు లలో జనవరి ఫిబ్రవరి లలో, తెలినీలాపురం, కుడంకులం, తెరునెల్వేలి లలో అక్టోబర్ నవంబర్ నెలలలో జరుగుతుంది. ఇక్కడ చింతపల్లిలో ఇప్పుడు గూళ్ళు కడుతున్నాయి. ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలల్లో గుడ్లు పెట్టి అదే గూళ్ళలో వాటిని పొదిగి పిల్లలుగా చేస్తాయి. ఈ పిల్లలు ఎదిగే దశలో కోడి తన పిల్లలను కాపాడుకున్నట్లే చాలా భద్రంగా కాపాడుకుంటాయి. గుడ్లు క్రిందపడిపోకుండా చూసుకోవడం, వాటికి తగిన వేడిని ఇవ్వడం, కోతులు, పాములు వంటివాటినుంచి గుడ్లకు చిన్నపిల్లలకూ హానికలగకుండా కాపాడుకోవడం చాలా శ్రద్ధగా చేస్తాయి. పరిశోధకుల అంచనా ప్రకారం ఎదిగే పిల్లలకు ఒక్కోరోజుకు అరకిలో నుంచి 600 గ్రాముల వరకూ మేత అవసరం అంటే దాదాపు సాధారణ సైజుల ప్రకారం 9 చేపల వరకూ రెండు విడతలుగా తెచ్చి పెడతాయి. ఎండలు బాగా ముదిరిన సమయంలో పిల్లలకు వేడివల్ల ఇబ్బంది కాకుండా రెక్కలను గొడుగులా విప్పుకుని బోలెడంత సమయం వాటికి రక్షణ నిస్తూ నిలబడటం వీటి మాత్రుత్వ భాద్యతకు మచ్చుతునక. ఎర్రతురాయి లాంటిది తలపై ఏర్పడటం అంటే పొదిగే దశకు చేరుకున్న పక్షిఅని అర్ధం. కొన్ని ఈకలను కోల్పోవటం చర్మక్రింద కొవ్వునిల్వలను పేర్చుకోవడం ద్వారా ఇవి పొదిగే దశకు సిద్దం అవుతాయి. వీటి సాధారణ జీవిత కాలం 28సంవత్సరాలు. పిల్లకొంగలు ఎగిరేందుకు 60 నుంచి 70 రోజులు పడుతుంది. 85 రోజులవకూ స్వతంత్ర పక్షులుగా బ్రతకలేవు. తాము పుట్టిన గూటికే 115 రోజుల వరకూ కూడా తిరిగి చేరుకునే అలవాటును మానుకోవు. ఇవి చాలా నెమ్మదిగా పరిపక్వ దశకు వచ్చే పక్షులు మూడేళ్ళ వరకూ ఇవి పరిపక్వం చెందవు మొదటి కాన్పు వీటికి నాలుగేళ్ళ వయసు వరకూ వుండదు. కోడిపిల్లలలాగానే వీటిని కూడా పెంపుడు పక్షులలగా అలవాటు చేసుకున్నవారు వున్నారు అటువంటి సందర్భాలలో ఇవి వాటికి పెట్టిన పేర్లకు ప్రతిస్పందిస్తాయట కూడా.
వీటిని కాపాడుకోవాలి

 నిజానికి అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఈ అరుదైన ప్రత్యేక రకం కొంగలను కాపాడుకునేందుకు వేర్వేరు దేశాల మధ్య ఒప్పందాలు ఉన్నాయి. కానీ సరైన అవగాహన లేక వీటిని నిర్లక్ష్యం చేయటంతో రాన్రానూ ఇవి అంతరించే దశలోకి పోతున్నాయి.
 ఇప్పటికే వీటి గురించి సమగ్రంగా ముఖ్యమైన వివరాలు తెలిసేలా పాలేరు చెరువు దగ్గర గ్రామం ఎంట్రన్స్ లోనూ వైరా చెరువు దగ్గర వుంచేలా బోర్డులను తయారు చేస్తున్నారు.
 చెరువును పూడిక తీసి అభివృద్ది చేయాలి. చేపపిల్లలను దానిలో వదలాలి. దానివల్ల కావలసిన ఆహారం వాటికి దొరకుతుంది.
 చెరువు కట్ట దారిని ఊళ్ళో వరకూ అభివృద్ధి చేస్తే వీటికోసం ఒక చక్కటి విజిటింగ్ సర్కిల్ ఏర్పడుతుంది.
 వీటి జీవనానికి ప్రధాన సమస్య కోతులు గూళ్ళను పడేయటం గుడ్లను పగలగొట్టడం చేస్తున్నాయి. గ్రామస్తులు అడగటం అయితే కొండముచ్చులు పెంచే భాద్యతను ఒక ఉద్యోగికి అప్పగించటం వల్ల కోతులు బెడద కొంత తగ్గుతుంది అని చెప్తున్నారు.
 మరో ఏర్పాటు కూడా చేయవచ్చు కరెంటు స్థంభాలవంటి నిర్మాణాల మీద సులభమైన చదును ప్రాంతం ఏర్పాటు చేస్తే ఎగిరే పక్షులు వాటిపై గూడు కట్టుకోవడం సులభంగానే వుంటుంది కానీ ఆ స్థంభాలమీదుగా కోతులు ఎక్కటం సాధ్యంకాదు. పైగా పక్షుల రెట్ట చెట్టు చుట్టుపక్కల మొత్త పడటం కాకుండా కేవలం స్థంభానికి చుట్టూతానే పడుతుంది. ఏదన్నా కృత్రిమ మేత అందజేసేందుకు కానీ పరిశీలన చేసేవారు ఫోటోలు విడియోలు తీసుకునేందుకు కానీ చాలా అనుకూలంగతా వుంటుంది. వీటిని గ్రామంలోనే అక్కడక్కడా చెట్లకు కొంచెం దగ్గర్లోనూ చెరువు ప్రాంతంలోనూ ఏర్పాటు చేయడం వల్ల ఎటువంటి ఇబ్బందీ వుండదు.
 వ్యూ పాయింట్లుగా పనికొచ్చే ఇళ్ళకు పైన కేసింగ్ వంటిది నిర్మించేందుకు లోన్ ఇచ్చి చిన్న మొత్తంలో టికెట్ పెట్టుకునేందుకు అనుమతిస్తే గ్రామస్తులు సైతం వాటి రక్షణ విషయంలో శ్రద్ద తీసుకుంటారుకదా అనే సూచనను శ్రీ కృష్ణ సుమంత్ చేసారు.
 వేసవిలో గ్రామస్తులే స్వచ్ఛందంగా నీటి తొట్టెలను ఏర్పాటుచేస్తూ వాటిని కాపాడుకుంటున్నారు.
 తెలుగులో వీటిగురించి ఒక బ్రోచర్ లేదా బుక్ లెట్ రావలసి వుంది, వికీపిడియాలో కూడా తెలుగులో ఇంకా చింతపల్లి కొంగల గురించి వ్యాసం అభివృద్ది చేయవలసి వుంది. పిల్లల పాఠ్యాంశాలలో వారికి స్థానికంగా వుండే జీవజాలం, ప్రాచీన చరిత్ర కూడా వుంటే ఆ అవగాహన నిజంగా పనికొస్తుంది. ఈ చుట్టుపక్కల విద్యార్ధులకు ఎర్రబోలు కొంగల అధ్యయనం ఒక టాపిక్ గా ప్రాజెక్టుగా ఇవ్వటం, వాటి సందర్శనను ప్రొత్సహించడం లేదా ప్రత్యేక సెలవును లేదా ప్రత్యేక నిధులను కేటాయించడం చేయవచ్చు.
 పెలికన్ ఫెస్టివల్, ప్లెమింగో ఫెస్టివల్ లాగానే ఈ పెయింటెడ్ స్టార్క్ ఫెస్టివల్ నిర్వహించేందుకు చాలా చక్కటి అనుకూలతలు వున్నాయి. ఖమ్మం పట్టణానికి చాలా దగ్గరలో వరంగల్ రోడ్ లో రవాణా సౌకర్యాలు కలిగిన ప్రాంతం ఇది. వరంగల్ హైవే కి కేవలం రెండు కిలోమీటర్ల్ లోపులోనే వున్న ప్రాంతం ఇది.
 ఇక్కడ నగరీకరణ చెందకుండా చుట్టూ వ్యవసాయ భూములుండటం కూడా చాలా అనుకూలతను కలిగివుంది. కేవలం చెరువు నీళ్లమీదనే కాక అనేక బావులనుంచి మోటర్ల ద్వారా నీళ్ళు తోడుకుంటూ వ్యవసాయం చేస్తున్నారు. అయితే విషతుల్యమైన పురుగుమందుల వాడకం జరగకుండా సరైన అవగాహన కల్పించడం అవసరం.
 ఈ ఆర్టికల్ సోషల్ మీడియాలో రాయడం వెనక నా ఉద్దేశ్యం కూడా సాధ్యమయినంత ఎక్కువమందికి సమాచారం తెలియాలని, వీటిని చూసేందుకు కొంత సమయం కేటాయించుకుని పిల్లలకు కూడా వీటిగురించి తెలియజేయాలని. మీ వాల్ పైన వున్న మిత్రులకు కూడా తెలిస్తే మంచిది అనుకుంటే సంతోషంగా షేర్ చేసుకోవచ్చు.
 సూచనలుంటే తెలియజేస్తే మరింత ఉపయోగకరంగా వుంటుంది.





https://www.facebook.com/media/set/?set=a.1787485197942657&type=1&l=b25352c43f

Thursday, 4 January 2018

కట్టా శ్రీనివాస్ || ఎగరాల్సిన పిట్టకోసం ఓ పాట ||

"మెరుపు అంచుల వెండిమబ్బు తునక   బహుమతిగా తెచ్చిస్తావా? "
అడిగింది తను.
"నీ ఎదిగే రెక్కలకైతే 
ఊతం అవుతా "
అన్నా నేను.
అంతూ దరీ లేని అంబరాన్ని
అచ్చంగా తనొకనాటికి ఏలగలదన్న నమ్మకపు సంబరంతో...

"బంగారు మచ్చల అందాల జింకను
నాకోసం వలలో వేసుకురావా"
తన్మయంగా పలవరించింది.
"అవును చుట్టూ అల్లుకుపోతున్న ఈ మాయామోహపు వలను ముక్కలుగా కత్తిరిస్తున్నా" ముభావంగా నేను.

"ఇంకా"
"ఇంతే.."
"............."
" హ ఇంకొక్కటి ఎవరో నీ దారి నిర్ణయించాలని,
ఇలా పదే పదే అడుగుతూ ఎదురుచూడకు..
లోపటివెలుగుతో వేసుకున్నదారిలో
నడుచుకుంటూ సాగిపో.."
"అయితే వస్తామరి... ఇప్పటికి సెలవు"
"..."
"......!"
"ఇగో
ఇం. కో.  మా.  ట.
కుదిరితే నలుగురూ నడిచేంత విశాలమైన దారి పరచుకుంటూ సాగు,
అలా అని అంతా నీ వెనకే నడవాలనే ఆతృతను మోయకు..."
గుప్పిట్లోనుంచి గాల్లోకి ఎగిరిపోయిందిగా"
నవ్వుతున్నట్లున్నారు చుట్టూతా,
ఎగురుతున్న ఇద్దరి మధ్యనున్న దారపు బంధం కనపడని వాళ్ళు

తేదీ : 04:01:2018

Wednesday, 6 December 2017

నాన్నమాటకు ఆంగ్లానువాదం - సివి సురేష్

కట్టా శ్రీనివాస్ గారి కవిత “నాన్న మాట” ఈ వారపు అనుసృజన. యధావిధిగా శ్రీనివాస్ గారి కోసం ఫోన్ చేసాను. ప్రశాంత మైన కవి. కూల్ ఆటిట్యూడ్. కవిత్వం పై ఒక నిర్దిష్ట మైన అభిప్రాయం ఉన్న వ్యక్తి. మేటి తెలుగు కవుల జాబితా లో ఉన్న కట్టా ఇంటర్ చదివే సమయం లోనే (1990) ఆయన రాసిన ఓ బుల్లి కవిత కళాశాల మగజైన్ లో ప్రచురితమైంది. చదువు పై జిజ్ఞాస, కవిత్వం పై ఆసక్తి కి ఆయన తల్లి ఇన్స్పిరేషన్ అంటాడు. ఒక ఆశ్చ్యర్యకర మైన విషయమేమ౦టే, కట్టా గారి శ్రీమతి కూడా తన ఇంటర్ స్థాయి లో నుండే కవితలు రాసేవారంట. ఈ ఇద్దరి ముద్దుల కూతురు కట్ట రక్షిత ఒక బాల మేధావి. కట్టా శ్రీనివాస్ గారి సంకలనం విడుదల ఫంక్షన్ కు హాజరు అయిన రక్షిత, అక్కడ ‘కట్టా’ ను అభినందించడం చూసి, ఆ పసి హృదయం వేసిన ప్రశ్నలు ఆమె లో ఒక ఉత్సుకత ను రేపింది. “ ఎందుకు నాన్న, నిన్ను ఇంతగా పొగడుతున్నారు?” “ఇలా బుక్ రాస్తే, రాసిన వారిని పొగడుతారా?” కవిత (పోయెమ్) రాయడం గొప్ప విషయమా?” అని ప్రశ్నలు సంది౦చిన ఆ పసి రక్షిత, తర్వాత కవిత్వం లో మమేకమై “దారిలో లాంతరు” అనే కవిత సంకలనం తీసుకు రావడం, "అమృత లత" వారి నుండి అవార్డు కూడా అందుకొనిందని ఆయన చెప్పినప్పుడు, ఆయన మాటల్లో నిండైన గర్వం తొణికిసలాడింది. “నాకు ఏ అవార్డు రాకపోయినా” అనే పదాన్ని మధ్యలో జోడిస్తూ నవ్వుతూ చెప్పాడు. 2001 లో “మూడు బిందువులు” 2012 లో “ మట్టి వ్రేళ్ళు” ఆయన సంకలనాలు.

Sunday, 3 December 2017

నాన్న మాట

నాన్నా...
కొడుకుగా నువ్వున్నప్పుడు
ముందుతారాలనుంచీ
నీకు ఏమి అందటం వల్ల
నాకింతగా ఇచ్చావో కానీ,

నువ్వు లేవంటున్న ఇరవై ఏళ్ళ తర్వాత
ఇంకొక్కటి అడుగుతా ఇస్తావుగా.

ఉన్న శక్తినే నా బిడ్డలకు
ఓపికతో పంచగల ప్రేమనివ్వు.

ఎన్నిసార్లు సున్నానుంచి
మొదలు కావలసివచ్చినా
ఎగిరే జెండా పొగరు లాంటి
గుండెధైర్యాన్ని అచ్చంగా
అందించటమెలాగో తెలియనివ్వు.

నాన్నా..
పనిని ప్రేమగా హత్తుకోవడం
అలల నదిని దాటుతున్నవేళ సైతం తత్తరపడకపోవటం
ప్రతి పైసా బరువునీ గుండెతో తూచగలగటం అవసరాన్ని ఒడుపుగా దానితో దాటగలగటం
నా బిడ్డలకు కూడా చెప్పాలనుకున్న ప్రతీ సారీ నువ్వు నాతో మాట్లాడుతున్నావు.

నాన్నా...
సూదిమందుకి గడ్డకట్టిన
నా దండ చేతిని
నేను ఎప్పటికో నిద్రపోయాక కొబ్బరినూనెతో రుద్దు తున్నప్పుడు ముభావంగా ఉన్న నీ ముఖం లోని భావాలని డీ కోడ్ చేసే హార్ట్ వేర్ కోసం వెతుకుతున్నప్పుడల్లా నేను ముభావంగా మారిపోతున్నానే కానీ దారం చిక్కలేదు.

నాన్నా..
అసలు ఉండటానికి లేకపోవడానికీ
తేడా ఏంటి?
ఆలోచించే దేహమే అయితే నువ్వులేకపోవచ్చు.
అనుక్షణం అండగా ఉండటం,
ప్రతి ఆలోచనలో తోడుండటం
జ్ఞాపకం తడిగా ఉండటం
అయితే
నేనున్నన్ని నాళ్ళు నువ్వుంటావు.



Sunday, 5 November 2017

విలక్షణ వాణిజ్య మార్గం, ప్రాచీన ఇంజనీరింగ్ వైభవం మహారాష్ట్ర లోని పూనే జిల్లాకు చెందిన నానేఘాట్ కనుమ

నానే ఘాట్ ప్రవేశ మార్గానికి ఒకవైపు కనిపించే రాతి కుండ
బాహుబలి సినిమా చూసిన ఎవరికైనా ప్రభాస్ పడుతూ లేస్తూ చాలా ఎత్తుకు ఎక్కుతూ రావడం తప్పకుండా గుర్తుంటుంది. కానీ అట్లాంటి దారి నిజంగా వుంటే ఎలా వుంటుంది. బాహుబలులే కాకుండా పిల్లలూ ముసలి వాళ్లు సైతం అలాంటి దారిలో ప్రయాణించాల్సిన అవసరం వస్తే ఏంచేయాలి. ఇప్పటిలా టెక్నాలజీ మరీ గొప్పగా అభివృద్ది చెందకపోయినా అందుబాటులో వున్నంత వరకూ అద్భుతంగా వాడుకున్న మొదటి శతాబ్దంలో శాతవాహనుల కాలంలో ఇటువంటి దారిని ఎలా నిర్మించి వుంటారు. అక్టోబర్ 26,27,28 తేదీలలో మహారాష్ట్రలోని పూనె జిల్లాలో పత్రసమర్పణ చేయవలసిన వుండటంతో అక్కడి పరిసరాలను కూడా చూసే అవకాశం దొరికింది. నా పరిశీలనకు దొరికనంతలో గమనించిన కొన్ని అంశాలను మీతో పంచుకుంటాను. 

ఇండో యూరోపియన్ ప్రాచీన మార్గం
దేశానికి ఒక పక్క పెట్టని గోడలాగా అక్కడ వున్న పడమటి కనుమల ప్రాంతం పాశ్చాత్యులతో(పడమటి దేశాల వాళ్లు) వ్యాపార సంభందాలు నిర్వహించాలంటే ఒక దారి కావలసిన ప్రాంతం అది. వేల సంవత్సరాల చరిత్ర వున్న జన్నార్ నగరం కూడా పూనే జిల్లాలోకే వస్తుంది. కొంకణి తీరప్రాంతమైన కళ్యాణి నుంచి జన్నార్ మాత్రమే కాదు మన దక్షిణాపథం

(దక్కన్ ప్రాంతాన్ని) చేరుకోవాలంటే 689 మీటర్లు అంటే దాదాపు 2260 అడుగుల ఎత్తుకు చేరుకోవాలి. పోనీ ఇది కూడా ఎలాగోలా సాధించేద్దాం అనుకుంటే మధ్యలో అంతకంటే ఎత్తుగా మహాకాయంతో నిలబడిన పశ్చిమ కనుమలు వీటిమీదుగా రావాలంటే ఇందాక చెప్పుకున్నట్లు బాహుబలిలా పాక్కుంటూ రావాల్సిందే. ఇంత చేసినా బుజాలమీద శివలింగం మోస్తూ ఎత్తుకు ఎక్కుతూ రావడం కుదరదు కదా. అలాంటి సమయంలోనే ఈ కొండల మధ్య కనుమ(pass) దారికోసం వెతుకులాడి వుంటారు అప్పటి పరిపాలకులు. అలా దొరికిందే నానేఘాట్ కనుమ. 

ఇంజనీరింగ్ అద్భుతం ఈ నానేఘాట్ మార్గం : ఈ కనుమ చాలా వాలుగా వుంటుంది. పైగా చుట్టుతిరిగి వచ్చే అవకాశం లేని వర్షపు నీళ్ళన్నీ ఈ దారిగుండానే వేగంగా ప్రవహించుకుంటూ వెళ్ళే అవకాశం వుంది. ఇటువంటి దారిని ప్రయాణానికి అనువుగా చేసేందుకు వాళ్ళు ఎంచుకున్న పద్దతి భలే అబ్బురంగా అనిపిస్తుంది. అక్కడి కొండల్లోని రాళ్ళను సర్పిలాకారపు మెట్ల మాదిరిగా మార్చుకుంటూ క్రింది ఏర్పాటు చేసారు. నిర్మాణం తర్వాత ఈ మార్గం ఎంత సులభంగా మారిందంటే ఆ దారిలో గుర్రాలు, ఏనుగులు సైతం చిన్న బండ్లను రోడ్డు మీద లాగిన పద్దతిలోనే లాక్కుంటూ కనుమగుండా పైకి వచ్చేయ వచ్చు. అలా విదేశీ వ్యాపారం మెరుగుపడేందుకు అత్యంత పూర్వీకులు చేసిన చక్కటి ఇంజనీరింగ్ అద్భుతాన్ని ఈరోజు చూడగలగటం భలే ముచ్చటగా అనిపించింది. ఇంకో ముచ్చట కూడా చెప్పాలి. అక్కడి కొండను కూడా ఎలా పడితే అలా అడ్డ దిడ్డంగా తవ్వుకుంటూ రాళ్ళను తీసుకోలేదు. చక్కటి గుహలుగా చెక్కారు. ఆ గుహల్లోనే అప్పటి పరిపాలకుల నిలువెత్తు విగ్రహాలను, ఆ నాటి విశేషాలను తెలియజేసే శాసనాలనూ చెక్కి వుంచడంతో ఈ సమాచారం మనకు మరింత విపులంగా దొరికే అవకాశం లభించింది (ఈ శాసనాల వివరాలను మరికొన్ని విశేషాలనూ కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర గ్రూపులో శ్రీరామోజు హరగోపాల్ గారు వివరించారు). ఇటువంటి వ్యాపార సంభందాలలో కేవలం ఆధ్యాత్మిక కోణంలో మాత్రమే చూసే బౌద్దం ప్రబావం కూడా చాలా వుంది అనే విషయాన్ని అనేక పరిశోధనలు ఉటంకిస్తున్నాయి. రాతిని వాడటంలో వీరి శ్రద్ద నైపుణ్యాన్ని చూపే మరో ఆధారంగా ఒక పెద్ద శిలాఘటం ఆనవాలై నిలబడివుంది. మరోవైపు ఘటపు అడుగు భాగం మాత్రం అవశేషంగా కనిపిస్తోంది. పైగా ఈ శిలా కుంభం ఏకరాతి నిర్మితం కాక మనం ఇప్పుడు ఇనుప బుంగలను చేస్తున్న పద్దతిలో వేర్వేరు విడిభాగాలుగా తయారు చేసివాటిని చక్కగా కలిపారు. ఇవెంత పెద్దవి అంటే లావుపాటి వ్యక్తి దానిలో సులభంగాకూర్చోవచ్చు. 

నానే ఘాట్ కనుమకు ఆ పేరు వెనకున్న కథలు :  దారికి రెండు వైపులో వుంచిన ఈ
పైన వున్న చిత్రంలోని పూర్తి కుండ కాకుండా
రెండవ వైపు వున్న మరో రాతి కుండ అడుగు భాగం
శిలాఘటాలు టోల్ టాక్స్ లా నాణేల వసూలు పనిలో ఉఫయోగ పడేవని భావిస్తూ వికీలో కనిపిస్తున్న సమాచారం ప్రకారం నానే అంటే నాణెములు అని, ఘట అంటే కుండ కాబట్టి ఈ టోల్ టాక్స్ కుండల వల్లనే నానే ఘాట్ అనే పేరు వచ్చింది అనేది ఒక కథనం. అయితే ఈ ఘటాల నిర్మాణం వాటిని దారికి ఇరువైపులా వుంచిన విధానం బౌద్ధ పూర్ఱకుంభ ఆరాధనలాగా కూడా తోస్తుంది. అదే విధంగా కొన్ని రకాల రసాయన పదార్ధాలను మిశ్రమంగా చేసేందుకు లోహపాత్రలకంటే రసాయనిక చర్యలో పాల్గొననివి, అత్యంత వేడిని తట్టుకోగలిగేవి అయిన శిలా ఘటాలు అనువుగా వుంటాయి. మరి అటువంటి మరేదైనా ప్రత్యేక ప్రయోజనాలను కూడ కోరుకున్నారా అనేది మరింత పరిశీలనలో చూడవలసి వుంటుంది. 

మరో వివరణ ప్రకారం నాన్చా అంగ్తా Nanacha Angtha (Grandfather’s thumb) అంటే తాతగారి బొటనవేలు అనే అర్ధాన్ని తీసుకుంటూ ఇక్కడి జన్నార్ కొండల్లో వున్న అటువంటి ఉర్ధ్వ అంగుళీకపు ప్రతీకలా కనిపిస్తున్న కొండలను ఉదహరిస్తున్నారు మరికొందరు. నావరకు నాకైతే ఈ రెండిటికన్నా మరో వివరణ ఈ పేరురావడం వెనకున్న కారణంగా కనిపిస్తోంది. 



శాతకర్ణి మహారాజు, మహారాణి నాగనిక లేదా నాయనికా దేవి లు పూజించే దేవత పేరు ‘నాన (Nanaa)’ సింహారూఢి అయిన ఈ నానాదేవత ప్రస్తావన శాతవాహన శాసనాల్లో రావడమే కాక వారి రాజముద్రలలోనూ, నాణేలలోనే కనిపిస్తుంది. ఈ దేవత ఆశిస్సులతో నడిచే వాణిజ్యం అన్న ఉద్దేశ్యంతో ఈ కనుమకు నానేఘాట్ అనే పేరువచ్చిందనే వాదన నాకు అత్యంత సమంజసంగా అనిపిస్తోంది దానికి సంభందించిన కొన్న చిత్రాలను కూడా జతచేసాను చూడండి. Νανα, Ναναια, Ναναϸαο అనే పేర్లతో వున్నదేవత కుషానుల ఆరాధనల్లోనూ, గ్రీకు పురాణాల్లోనూ, నానే అనే పేరుతో ఒక ఆర్మేనియన్ దేవత కూడా వుంది. ఆమె జ్ఞానం, యుధ్దం, మాతృత్వాలకు అధిదేవతగా వుంటుంది. సుమేరియన్, అక్కాడియన్ ప్రజలు కూడా నానయా అనే పేరుతో వున్న దేవతను కొలుస్తారు. అలాగే జ్ఞాన మార్గం అనే వుద్దేశ్యంతో కూడా జ్ఞానఘాట్ అనేది అనునాసిక ద్రుతం వల్ల నానే ఘాట్ గా రూపాంతరం చెంది వుండవచ్చనే ఊహకూడా చేయవచ్చు. ఎందుకంటే ఇక్కడి గుహలు ధ్యానసాధనకు ఉపయోగపడేవిగా వుంటే, కొండపైన సాధనకుఅనువైన చదును ప్రదేశం వున్నట్లు అర్దం అవుతోంది. 

వీర నారి, పరిపాలనా ధురంధరి, రాజనీతిజ్ఞురాలు నాయనిక లేదా నాగనిక

శాతవాహన కాలం అంటే నిజానికి మాతృస్వామ్య వ్యవస్థ పునాదులపై పిత్రుస్వామ్యం నెమ్మదిగా ఎదుగుతున్న రోజులుగానే చెప్పవచ్చు. అమ్మతల్లులను దేవతలుగా ఆరాధించే దశనుంచి, గుంపు అమ్మ యొక్క ఆంత్రొఫోమార్ఫిక్ శిలాఫలకాలను ఖనన సంస్కారం నిర్వహించిన ప్రదేశాలపై వుంచిన ఆనవాళ్ళు ఇప్పుడుమనం అనేక సిస్టులు, డోల్మన్ వంటి అనేక ఆదిమ సమాధులపై గమనిస్తాము. శాతకర్ణి మహారాజు
అయినప్పటికి గౌతమీ మాత పుత్రునిగా ప్రసిద్ధమైన ఆనాటి పరిస్థితులను కూడా గమనిస్తే, చరిత్రకందినంతలో ఆనాటి ప్రముఖమైన తొలితరం మహిళలైన కశ్మీర దేశానికి చెందిన సుగంధ, ప్రధామిక మధ్యయుగపు బెంగాల్ బీహార్ ప్రాంత పరిపాలన వహించిన విజయసేనుడి ధర్మపత్ని విలాసదేవి, ఇంకా దిడ్డ, ప్రభావతి గుప్త వంటి వారిలో తొలిస్థానంలో చెప్పుకోదగిన రాజమాత నాగనికా దేవి. ఈమె మొదటి శాతకర్ణికి భార్యామణి, మరాఠా త్రాణకాయిరో కలాలయకు ప్రియ పుత్రిక, ఇక్కడి గుహ గోడలపై కనిపించే శాసనాన్ని వేయించిన వారు ఈవిడే, దానిలో శాతకర్ణి మహరాజును దక్షిణాపధానికి ప్రభువని పేర్కొన్నది. ఈయన దక్షిణాపథంలో తిరుగులేని చక్రవర్తిగా భాసిల్లటమే కాక తన సార్వభౌమాధికారాన్ని సుస్థిరం చేసుకునేందుకు, ఆ విషయం అందరికీ అర్ధం అయ్యేలా ప్రకటించేందుకు ఒక రాజసూయ యాగం, రెండు అశ్వమేధయాగాలను అనేక ఇతర క్రతువులను చేసినట్లుగా కూడా తన భర్త శాతకర్ణి మరణానంతరం ఆస్తన పురోహితుల సహకారంతో వేయించిన శాసన పాఠంలో పేర్కొన్నది. ఇటువంటి క్రతువులకు కర్షఫణాలనే ధనాన్ని ఎంతెంత దానం చేసారు, ఏయే ఇతర వస్తు, వాహనాలను దానం చేసారో పేర్కొన్నారు. 
 
ఇదే శాసనంలో శాతవాహన వంశ ప్రారంభకునికిగా సిముకుడి పేర్కొన్నది. అటువంటి సిముకుడి కుమారుడే శాతకర్ణి మహారాజు. వీరికి ఇద్దరు కొడుకులు ఒకరు వేదశ్రీ అతనినే కందసిరి అని లేదా స్కందశ్రీ అని మరికొన్ని చోట్ల పేర్కొన్నారు. రెండవ వాడు శక్తి శ్రి లేదా సతి సిరిమఠ లేదా హకుసిరి. వీరు తమ తల్లి నాయనిక ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరిస్తూ తమ ఉద్యోగ భాద్యతలా రాజ్యపరిపాలన చేసారు. బ్రహ్మి లిపిలోనూ, ప్రాకృత భాషలో వున్న నానేఘాట్ శాసన పాఠం గురించి మన ఆధునిక చరిత్రకు అందినంతలో తొలిప్రస్తావన 1837లోనే జరిగింది. Sykes తను కంటితో చూసి గీచిన శాసన పాఠంలోని కొంత భాగాన్ని ది రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ వాల్యూమ్ 4 లో (288వ పేజీ) ప్రచురింపచేసారు. బ్యూలర్ సర్వే ఆఫ్ వెస్టర్న్ ఇండియా 5వ సంపుటిలో అచ్చుతీత ప్రతులను ప్రచురించి వాటిగురించి చర్చించారు. పశ్చిమ భారతదేశం అత్యంత ప్రాచీన చారిత్రక డాక్యుమెంటుగా దీన్ని పేర్కొన్నారు. గుహలోపట ఎదురుగా కనిపించే నిలువెత్తు రాతి శిల్పాలు పూర్తిగా శిధిలం అయ్యియి సూచాయగా రూపాలు కనిపిస్తున్నాయి. క్రింద కాళ్ళు భాగం కనిపిస్తోంది. ఎనిమిది బొమ్మలలో వాటి తలలపై కనిపిస్తున్న పేర్లు ఆధారంగా ఆ బొమ్మలను పరిశీలిస్తే

  • 1) సిముక శాతవాహన చక్రవర్తి (శాతవాహన వంశ స్థాపకుడు)
  • 2) మహారాణి నాగనికా దేవి 
  • 3) మహారాజు మొదటి శాతకర్ణుల వారు
  • 4) కుమార భయాలుడు
  • 5) పేరు కనిపించటం లేదు
  • 6) మహారధి త్రాణకాయిరుడు (నాగనిక తండ్రి)
  • 7) కుమార హకు శ్రీ (నాగనిక కుమారుడు)
  • 8) కుమార శాతవాహనుడు ‘(నాగనిక కుమారుడు)

మూడు నాలుగు చిత్రాలలో కనిపిస్తున్న నాగనిక, శాతవాహనుల యుగళ చిత్రలలో నాగనిక చిత్రమే మొదటగా వుంటుంది బహుశా అప్పట్లో ఆమె అధికార ప్రాభవానికి ఒక ఆధారంగా దీన్నిభావించ వచ్చు అంతే కాదు. రాజ్యం నుంచి విడుదల అయిన వెండి నాణేలలో ఆమె పేరు వుండటాన్ని కూడా గమనించ వచ్చు. ఇంక కనుమకు బయట పక్క ఒక గణేశుని ఆలయం కూడా వుంది. ఆ గుడి పక్కనుంచి మొట్ల దారి ఒకటి కొండమీదివరకూ వెళుతోంది. మేకుసందర్శనకు వెళ్ళిన రోజు దగ్గరలోని షోటో కాన్ కరాటే బృంద విద్యార్ధులు దానిపై సాధన చేసి వస్తున్నారు. అంటే పైన చాలా విశాలమైన చదునైన ప్రదేశం వుందని అర్ధం అయ్యింది. అక్కడికి దగ్గరలోని టీ కొట్టులో అడిగితే కూడా అదే విషయం నిర్ధారించారు. చారిత్రక ప్రాధన్యత మాత్రమే కాకుండా ట్రెక్కింగ్ కోసం కూడా ఇది చక్కని ప్రదేశం వీటికి అదనంగా మంచి ఫోటో షూట్ చేసుకునేందు చక్కటి వెలుతురు చిత్రాలనే కాక కొండల అందమైన బ్యాక్ డ్రాప్ ను కూడా అందించే మంచి పర్యాటక ప్రదేశం ఇది. 





Friday, 29 September 2017

స్పైడర్ సినిమా రివ్యూ


చాలా అంచనాలతో వచ్చి బోలెడంత నెగెటివ్ టాక్ ని ఎదుర్కొంటున్న స్పైడర్ సినిమాను చూసాను. నా వరకూ ఇబ్బందిగానో బోరింగ్ గానో ఏమీ లేదు. కొన్ని విషయాలు నచ్చాయి కూడా. సరే అభిప్రాయాన్ని చెప్పడం కంటే ఏం చూసానో కొంత చెప్పడం వల్ల చూడాలో వద్దో నిర్ణయించుకునే అవకాశం మీ చేతుల్లోకి వస్తుంది కదా అందుకే కొన్ని మాటలు. కృష్ణగారి గూఢచారి 007 లేదా రోబో లాంటి టక్నికల్ అంటూ ముందే ఒక ఊహతో చూడటం మొదలేస్తే బహుశా అనుకున్న మాదిరిగా వుండక పోవడంతో బోర్ కొట్టొచ్చు. కేవలం ఒకానొక కథ వాళ్ళు పాత్రలు వరకే చూస్తే ఇలా నడుస్తుంది.

Tuesday, 26 September 2017

పాలపుంత ( కథ) – కట్టా శ్రీనివాస రావు



టిక్.. టిక్..
టిక్.... టిక్...
‘‘ ... అదెమిటో ప్రపంచంలో నాకు తప్ప ఇంకెవరికీ సమయం గురించి పట్టదనుకుంటా. ఎవరికైనా పెట్టుబడిగా వుండేది అవే గంటలు ఒక్కొక్కరూ ఒక్కోరకంగా వాడుకుంటారు. అందుకే ఒక్కోక్కరూ ఒక్కో చోటులో వుంటారు. చూడండి స్కూలుకి టైం అయినా ఇంకా ఆటలాడుకుంటూ ఆ పిల్లలు ఎలా నెమ్మదిగా టిఫిన్ చేస్తున్నారో...’’
***
‘‘ మమ్మీ ఈ రోజు పూరీ చెయ్యలేదా, ఫుడ్డులాగా పొద్దున్నే కిచిడీ ఏంటి?’’ చిన్నది వాళ్ళమ్మ మీద కేకలేస్తోంది.
‘‘ పొద్దున్నే సరిగ్గా తినాలమ్మా రోజంతా ఎనర్జీగా వుంటుంది. కిచిడీ అయితే మధ్యహ్నం వరకూ దండిగా వుంటుంది’’ రోజుట్లానే టిఫిన్ కి వాళ్ళమ్మ వివరణ.
‘‘ సరే అయితే రైతా అయినా చేసావా మమ్మీ మరీ డ్రైగా వుంది’’ తన వంతు డిమాండ్లతో పెద్దాడు.
‘‘ అలా అడుగు దాందేముంది ఇప్పుడే చేసేస్తాను’’ 

Monday, 25 September 2017

మగకాలువ (రెండు దొంతరల కథ)

నారాయణ.. నారాయణ బ్రహ్మలోకం లో తల్లిదండ్రులకు నమస్కరించాడు నారదుడు
అప్పుడు కూడా తాతగారి పేరును ఉచ్చరించడం మర్చిపోనేలేదు.
కుశల ప్రశ్నలయ్యాక భూలోకం ఎలాగుందని అడిగారు బ్రహ్మ, సరస్వతులు.
వాళ్ళకు తెలియక కాదు కానీ. కొడుకుతో ముచ్చటించడంలో వున్న సంతోషం కోరుకుంటున్నారో లేక నిజంగానే లోతైన కారణంవుందో.

‘‘ అది తప్పకుండా చెపుతాను అమ్మా నాన్నలూ ముందుగా నాదో సందేహం తీర్చండి. మీరు నిరంతరం జీవులను తయారు చేసే పనిలోవున్నారు కదా? అసలు జీవికీ నిర్జీవికీ ముఖ్యంమైన తేడా ఏమిటి? లోకం లో సంచరించేటప్పుడు నాకు చాలా సార్లు ఈ సందేహం కలిగింది. నిర్జీవ పదార్ధాలకు మీరు ఏ ముఖ్యమైన లక్షణాన్ని చేర్చడం ద్వారా వాటిని మీరు జీవులుగా మార్చుతున్నారు.’’ మరోసారి మోకరిల్లుతూ అడిగాడు.
‘‘దేవ రహస్యమే అడిగావు నారదా. కానీ నీవడిగాక చెప్పక తప్పుతుందా? అయినా త్రిలోక సంచారివి నీకు తెలియనిదా? నీవేమనుకుంటున్నావో ముందొక మాటచెప్పు’’ నాలుగు ముఖాల్లో ఒక ముఖం మాత్రం నారదుడివైపు ప్రశ్నిస్తే, మరో ముఖం దేవివారివైపు సాలోచనగా చిద్విలాసంగా నవ్వటం నారదుడి కళ్ళలోంచి తప్పుకోలేదు. అయినా ఈ ప్రతిభోధనా పద్దతి గురించి ఎరిగిన వాడే కావడంతో తనకు తెలిసింది చెప్పటం ప్రారంభించాడు నారదుడు. ‘‘బహుశా చలనాన్ని కలిగివున్నాయా లేదా అనేదాని ఆధారంగానే స్థావర, జంగమాలంటున్నాం కాబట్టి దీన్నే ప్రధాన వ్యత్యాససూత్రంగా తీసుకోవచ్చనుకుంటాను’’ కొంచెం అనుమానంగానే నసిగాడు నారదుడు.
‘‘కాదు’’ అనుకున్నంతా అయ్యింది తప్పనేసాడు బ్రహ్మ తన వివరణతో పాటుగా ‘‘ గ్రహగతులూ, సాగరకెరటాలూ చలనాన్ని కలిగే వుంటాయి అయినా అవి నిర్జీవుల జాబితాలోనే వున్నాయి కదా అలాగే వృక్షాలు స్థానచలనం లేకున్నప్పటికీ అవి జీవులే… మరింకేమైనా ఆలోచించగలవేమో చూడు నారదా?..’ రొట్టె ఇవ్వడం కాదు తయారుచేసుకోవడం నేర్పాలన్న సూత్రంలాగా నారదుడికి విషయాన్ని భోధించే పనిలో పడ్డాడు బ్రహ్మ. ‘‘సరే మరోక్క ప్రయత్నం మాత్రం చేస్తాను. ఈసారి దోషముంటే, సమాధానం మీరే చెప్పాలి మరి’’ నారదుడు ముగింపు ముహూర్తాన్ని కూడా సిద్దంచేస్తూ చెప్పాడు. ‘‘ ఆహారాన్ని తీసుకోవడం అంటే జీర్ణక్రియ, గాలిని పీల్చుకోవడం అంటే శ్వాసక్రియ అయ్యింటాయి అంతేనంటారా? ’’ ఈ సారి కొంచెం పెరిగిన ధైర్యంతో కలగలిసిన సమాధానం వచ్చింది. ‘‘ సరే కొంత మేరకు ఇది సమంజసమే కానీ ఇవే ప్రధాన మూల వ్యత్యాసాలు మాత్రం కాదు కుమారా. ఎందుకంటే ఒక పదార్ధాన్ని లోపలికి తీసుకుని కావలసినంత మేరకు మాత్రమే ఉపయోగించుకుని మిగిలినది వదిలేసే పనిని చాలా ఫ్యాక్టరీలూ, యంత్రాలూ కూడా చేస్తున్నాయి అయినా అవి జీవుల కోవలోకి రావు.అలాగే కొన్ని జీవులు అవాయు శ్యాసక్రియ ప్రక్రియలో మనుగడ సాగిస్తుంటాయి అంటే వాటికి గాలిపీల్చుకోవలసిన అవసరమే లేదు. అదే విధంగా మొక్కల్లో గాలి పీల్చుకునే పద్దతికీ, జంతువుల్లో గాలి పీల్చుకునే పద్దతికీ మధ్య చాలాచాలా తేడా వుంది’’ అంటూ తప్పుని ఎత్తి చూపినట్లుగా కాక విషయాన్ని విశదం చేస్తూ తప్పొప్పుల అవగాహన కలిగిస్తున్నాడు బ్రహ్మ.

‘‘ ఇంతకీ ఈ విషయానికి ఇన్ని బైట్ల సమయం కేటాయించడానికి కారణం తెలుసా? ఈరోజు జరగబోయే మన సంభాషణంతా ఈ కేంద్రంగానే విస్తరిస్తుంది నారదా. ఇది తెలిస్తేనే అది బాగా అర్ధం అవుతుంది.మొత్తానికి జీవినీ నిర్జీవినీ వేరుచేస్తున్న ప్రధాన కారకం ‘‘ ప్రత్యుత్పత్తి’’.
‘‘ప్రత్యుత్పత్తి మాత్రమేనా’’ నారదుడు బృకుటి ముడిచాడు.
‘‘ అవును నేను చేసే పనే ‘సృష్టించటం’, అదే పనిని నా తర్వాత అచ్చంగా నాలా కొనసాగించే గుణం వున్నవే జీవులు, అంతేకాదు తనలాంటి జీవిని తనంటిది సృష్టించలేదు అందుకోసమే పెరుగుదల దానికోసం ఆహారసేకరణ, సంతానపాలన, రక్షణకోసం సామాజికీకరణ ఇవ్వన్నీ ఏర్పడ్డాయి.’’ ముడి విప్పుతున్నాడో, మరేదైనా ముడివేయటం కోసం అవసరమైన సామగ్రిగా ఇస్తున్నాడో అర్ధంకాలేదు నారదుడికి అయినా అసలైన తేడా ఇదేనని తెలిసేసరికి కొంచెం మనసు తేలిక పడింది. మరికొంత పరిశీలించుకుంటూ పోతే కానీ ఆ సమాధానం మనసుకి సరిగా జీర్ణం కాదు.

ఫేస్ బుక్

Tweets

లంకెలు